تاریخ انتشار:92/10/21 - 15:03
شماره مطلب:13921021

جهان تشنه تبيين آموزه هاي مهدويت است

اشاره:
بر آن شديم تا در آينه کلام ائمه معصوم (ع) نگاهي به مهدويت و بحث‌هاي مربوط به مهدي موعود (عج) داشته باشيم. از اين رو گفتگويي با حجت الاسلام خدامراد سليميان، عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي انجام داديم که به شرح زير مي باشد؛
سرآغاز باور به مهدويت به چه زماني برمي‌ گردد؟
مهدويت به عنوان باوري سترگ و تأثيرگزار در ميان باورهاي اسلامي از همان سال‌ هاي نخستين بعثت پيامبر خاتم (ص) و ظهور اسلام، در کانون اهتمام و توجه پيشوايان و بزرگان دين قرار گرفت؛ به گونه‌ اي که رسول گرامي اسلام (ص) در هر فرصت و مناسبتي مردم را متوجه اين آموزه الهي مي ‌کرد و به ظهور
عدالت‏ گستر موعود در آخرالزمان بشارت مي‏ داد و ما معتقديم برخي از مسلمانان در اين اعتقاد نيز چون ديگر باورها به بيراهه رفتند. پس از پايان رسالت پيامبر اکرم (ص) اين راه همچنان به وسيله امامان معصوم (ع) با قوت و قدرت هرچه بيشتر به تناسب شرايط هر امام ادامه يافت. البته اقتضا و شرايط و نيز مخاطبين هر امام سبب شد تا از مجموع معارف مهدوي در دوره هر امام، به بخشي از آن پرداخته و تأکيد شود. برخي از امامان مجال کمتر و برخي ديگر فرصت بيشتري براي سيراب کردن تشنگان از اين درياي بي ‌کران در اختيار داشتند. اگر چه اين بحث فراز و فرودهايي را پشت سر نهاد اما هرگز به افول نزديک نشد که بر دامنه آن نيز افزوده شد. بويژه در دوران پيشواياني که به هر دليل از آزادي بيشتري در بيان آموزه ‌هاي ديني برخوردار شدند.
در اين گذر تاريخي مهم‌ ترين دوران کدام بود؟
اگر چه همه امامان عليهم السلام تلاش ‌هاي شايسته ‌اي انجام دادند اما به نظر مي‌ رسد در زمان امام باقر (ع) و امام صادق (ع) اين مجال و فرصت به اوج خود رسيد و آن دو امام بزرگوار در کنار تبيين، تشريح، پالايش و پيرايش آموزه‏ هاي اسلامي در زمينه ‏هاي گوناگون اعتقادي، اخلاقي و فقهي و تحکيم پايه ‏هاي ايماني پيروان خود، تلاش فراواني براي گسترش و تعميق اعتقاد به مهدي
موعود (عج) و فرهنگ انتظار در ميان شيعيان نمودند و با به جا گذاردن صدها روايت در اين زمينه، سهم بي‌ مانندي در نگهداشت اين باور به خود اختصاص دادند. سوگمندانه پس از اين دو امام همچون گذشته، رفته رفته، پيشوايان معصوم در تنگناهاي شديدتري قرار گرفته، در بيان معارف ديني دچار محدوديت‌ هايي شدند؛ اما با وجود اين، همچنان روايات مهدوي ميراث نويدبخش و گرانسنگي بود که از ناحيه رهبران معصوم (ع) در اختيار شيعيان قرار مي ‌گرفت.
بررسي‌ ها حکايت از آن دارد که پس از دو امام ياد شده و پيش از امام حسن عسکري (ع)، وجود مقدس ثامن الحجج علي‌ بن
موسي الرضا (ع) سهم چشمگيري در روايات مهدوي داشت. البته شمار محدود اين روايات سبب شده تا بسياري از مباحث مهدويت در سخنان آن امام همام انعکاس نيابد اما هر آنچه در فرمايشات آن بزرگوار آمده و اينک به دست ما رسيده، غنيمتي است ارزشمند که بررسي آن مي ‌تواند افق ‌هاي روشن‌ تري را در اين مباحث فراروي مشتاقان بگشايد.
به طور مشخص چه مباحثي در کلام آن حضرت انعکاس يافته است؟
اگر بخواهيم اين مباحث را بر پايه سير تاريخي مباحث مهدوي شمارش کنيم، بحث‌ هايي که در بيانات نوراني آن حضرت آمده از اين قرارند: 1ـ ولادت حضرت مهدي (عج) که در آن از مباحثي مانند فلسفه مخفي بودن ولادت حضرت که مهم‌ ترين آنها امتحان شيعيان است بياناتي فرموده‌ اند. 2ـ ويژگي‌ هاي حضرت
مهدي (عج) مانند خاتميت مهدي (عج). 3ـ غيبت حضرت مهدي (عج). در بحث غيبت نيز به مباحثي چون چگونگي غيبت، فلسفه غيبت و آزمايش ‌هاي سخت اين دوران اشاره فرموده ‌اند. 4ـ انتظار حضرت مهدي (عج). در بحث انتظار، افزون بر فضيلت انتظار فرج، به اشتياق خود به وجود حضرت مهدي (عج) نيز اشاره فرموده اند.
موضوع جالب توجه در فرمايشات حضرت کدام است؟
البته همه سخنان آن حضرت جالب توجه و دقت است اما يکي از روايات که در آن برخورد آن حضرت با يک ارائه هنري در رابطه با حضرت مهدي (عج) را به تصوير کشيده، براي بنده برجسته و جالب بود و آن، اين بود که بر اساس روايات معتبر، عبدالسلام هروي مي گويد از دعبل‌ بن خزاعي شنيدم که مي ‌گفت: بر مولاي خود امام رضا (ع) قصيده خود را خواندم که چنين آغاز مي ‌شود: «مَدَارِسُ آيَاتٍ خَلَتْ مِنْ تِلَاوَةٍ وَ مَنْزِلُ وَحْيٍ مُقْفِرُ الْعَرَصَاتِ‏» و چون به اين ابيات رسيدم: «خُرُوجُ إِمَامٍ لا مَحَالَةَ خَارِجٌ يَقُومُ عَلَي اسْمِ اللَّهِ وَ الْبَرَکَاتِ‏
يُمَيِّزُ فِينَا کُلَّ حَقٍّ وَ بَاطِلٍ وَ يُجْزِي عَلَي النَّعْمَاءِ وَ النَّقِمَاتِ‏» امام رضا (ع) به سختي گريست. سپس سر خود را بلند کرد و به من فرمود: اي خزاعي! روح‌القدس اين دو بيت را بر زبان تو جاري کرده است. آيا مي‌داني اين امام کيست و کي قيام خواهد کرد؟ گفتم: خير اي سرورم، جز اينکه شنيده ‏ام امامي از شما خاندان خروج مي ‌کند و روي زمين را از فساد پاک و جهان را پر از عدل و داد مي ‏نمايد. آن جناب ضمن بياني طولاني در توضيح حضرت مهدي (عج)، شاعر را به نيکي بزرگ داشت و هديه ‌اي درخور به وي عطا کرد که اين خود نشان اهتمام آن حضرت به جايگاه هنر در بيان معارف ديني دارد. در روايت نقل شده که سپس حضرت پس از اينکه قصيده دعبل به پايان رسيد، از جاي برخاست و دعبل را گفت که بر جاي خود بماند، و به درون خانه رفت، و ساعتي گذشت، خادم آن حضرت با کيسه ‏اي از زر که داراي يکصد دينار بود بيرون آمد و آن را به دعبل داد ـ و سکه آن دينارها به نام حضرت بود ـ و به دعبل گفت: مولايت فرموده است: اين کيسه زر را نفقه خود کن.
آيا افزون بر موضوعاتي که گفتيد، آن حضرت به مباحث ديگر نيز پرداخته‌ اند؟
بله. از مباحث ديگري که در روايات امام رضا (ع) ديده مي ‌شود ظهور حضرت مهدي (عج)، ويژگي ‌هاي جسماني حضرت مهدي (عج) هنگام ظهور، نشانه ‌هاي ظهور، نداي آسماني، امدادهاي الهي در عصر ظهور، نزول فرشتگان، قيام حضرت مهدي (عج)، انتقام حضرت مهدي (عج) از قاتلان امام حسين (ع)، نزول حضرت عيسي (ع)، و سرانجام به بحث مهم رجعت اشاره فرموده ‌اند. اجازه بدهيد در پايان عرض کنم ما تا تبيين حقايق مهدويت فاصله بسياري داريم. چه خوب بود پس از بررسي‌ هاي عالمانه روايات هر امام، نوع نگاه آن امام به بحث مهدويت و چرايي اين نوع نگاه، براي علاقه ‌مندان تبيين مي ‌شد. ما امروز نيازمند يک تبيين جامع جهاني براي آموزه سترگ مهدويت هستيم. که جهان تشنه چنين تبييني است.
منبع: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي

افزودن نظر جدید

کد امنیتی
کد امنیتی برای جلوگیری از ارسال اسپم می باشد.
Image CAPTCHA
لطفا کاراکترهای تصویر را در کادر بالا وارد نمایید.

پیوندهای تصویری